Nadchodzą przymrozki i opady śniegu, a wraz z nimi okres zwiększonego ryzyka upadków i bolesnych kontuzji. Przypomnijmy sobie zatem podstawowe zasady pierwszej pomocy w sytuacjach urazów kości i stawów.

Fot. 1 Uraz kończyny górnej stabilizowany odzieżą.

Fot. 2 Pierwszy etap zakładania temblaka.

Fot. 3 W pełni założony temblak: dodatkowa opaska uniemożliwia ruch.

1. Skręcenia

Każdy staw ma określoną granicę ruchomości, której przekroczenie skutkuje bólem oraz obronnym napięciem mięśni. Kiedy mimo odruchów obronnych będziemy kontynuować ruch, więzadła stawowe mogą ulec naciągnięciu lub rozerwaniu. Dobrym przykładem (prawdopodobnie najczęstszym zimą) jest staw skokowy (tzw. kostka). Po utracie równowagi, np. na nierównym podłożu, stopa może wygiąć się do wewnątrz. Odczuwamy wówczas ból i trudności w poruszaniu uszkodzonym miejscem; powoli też zaczyna pojawiać się obrzęk.

Postępowanie:

• ograniczyć ruchomość uszkodzonego stawu (bandaż elastyczny, w przypadku kończyny górnej – temblak itp.),
• przyłożyć chłodny kompres, by zmniejszyć ból i opuchliznę,
• w przypadku silnego bólu, zasinienia itp. należy udać się do lekarza.

2. Zwichnięcia

Zwichnięcie stawu przypomina mechanizmem skręcenie: po przekroczeniu granicy ruchomości stawu więzadła ulegają rozciągnięciu (lub rozerwaniu), a kości przemieszczają się, tworząc wyraźną deformację. Towarzyszy temu silny ból, rosnąca opuchlizna i niemożność poruszenia uszkodzonym stawem.

Postępowanie:

• prowizorycznie unieruchomić staw oraz dwie sąsiadujące z nim kości (dla zwichniętej kostki będą to odpowiednio: stopa i łydka, dla nadgarstka – dłoń i przedramię). W ten sposób zmniejszymy ból i ryzyko dalszych uszkodzeń,
• przyłożyć zimny okład,
• udać się na najbliższy ostry dyżur chirurgiczny, by wykonać zdjęcia rtg i podjąć odpowiednie leczeni.

3. Pęknięcia i złamania kości

Złamanie kości jest zdecydowanie najbardziej nieprzyjemnym spośród wszystkich urazów narządów ruchu.

Objawy:

• ból przy poruszaniu,
• narastający obrzęk,
• czasem widoczna deformacja kończyny (w złamaniach z przemieszczeniem odłamów).

Postępowanie:

• unieruchomić uszkodzoną kość i dwa sąsiadujące z nią stawy (czyli np. przy podejrzeniu złamania przedramienia musimy ograniczyć ruch łokcia i nadgarstka, w uszkodzonym podudziu – unieruchomić stopę i kolano),
• przyłożyć chłodny kompres,
• udać się do lekarza,
• przy złamaniach z przemieszczeniem kości (z wyraźną deformacją) lub otwartych (z uszkodzeniem skóry) należy wezwać pogotowie ratunkowe.

Uwagi ogólne:

1. Nie zaleca się podawania tabletek przeciwbólowych (wchłaniają się powoli i działają stosunkowo słabo). Ból najprościej zmniejszyć za pomocą zimnego kompresu.
2. Każdy uraz uniemożliwiający poruszanie się (złamania kończyn dolnych) oraz każdy uraz, który wydaje się poważny lub niepokojący (zwłaszcza u osób starszych), wymaga wezwania pogotowia. Postępujemy wówczas według wskazówek dyspozytora.
3. Kiedy czekamy na przyjazd pogotowia, osoba poszkodowana nie powinna stać! Warto zadbać o miejsce siedzące lub możliwość położenia się.
4. Każdy uraz stabilizujemy w pozycji najmniej bolesnej dla poszkodowanego. Osoby przytomne same dobiorą odpowiednie ułożenie, natomiast u osób nieprzytomnych utrzymujemy pozycję zastaną. W żadnym wypadku nie próbujemy samodzielnego „nastawiania”!

Prowizoryczna stabilizacja urazów:

O unieruchomienie kończyny warto zadbać przede wszystkim w sytuacji, gdy samodzielnie udajemy się do lekarza. Kiedy zdarzenie wymaga wezwania pogotowia, wystarczy po prostu unikać ruchu lub stabilizować miejsce urazu ręcznie.
Unieruchomienie powinno być:
–    lekkie,
–    nieuciskające (zwłaszcza nie uciskające miejsca urazu!),
–    względnie łatwe do demontażu w szpitalu (nie wolno nic przyklejać bezpośrednio do skóry!).

Dla kończyn górnych (urazy: obojczyka, barku, ramienia, łokcia, przedramienia i nadgarstka) najprostszym sposobem unieruchomienia jest temblak wykonany z kawałka materiału, poły marynarki [fot. 1] lub apteczkowej chusty trójkątnej [fot. 2-3]. Poprawnie założony temblak całkowicie podpiera dłoń i przedramię, a dodatkowa opaska w poprzek ciała uniemożliwia ruch ramieniem.

Urazy kończyn dolnych (uniemożliwiające samodzielny ruch), jak już wspomnieliśmy, są podstawą do wezwania pogotowia – dlatego też nie podajemy tu żadnej metody prowizorycznego unieruchamiania. Urazy poważne, do momentu przyjazdu karetki, można stabilizować ręcznie.

Andrzej Horowski
Grupa Ratownictwa Medycznego
PCK Wrocław

Komentarze użytkowników (0)

Dodaj komentarz!