W ubiegłym roku w „Ludzkiej Sprawie” publikowaliśmy rozmowy z lekarzami onkologami na temat wczesnego wykrywania nowotworów u dzieci. Wszyscy lekarze, z którymi do tej pory rozmawiałam twierdzą, że bardzo ważne jest wczesne rozpoznanie choroby nowotworowej. Do Kliniki Hematologii we Wrocławiu trafiają dzieci z trzecim i czwartym stopniem zaawansowania nowotworów, co oznacza, że udaje się uratować około osiemdziesięciu procent pacjentów. Dla porównania, nowotwory wykryte w pierwszym i drugim stadium zaawansowania są wyleczalne w ponad dziewięćdziesięciu procentach, w trzecim stadium  około pięćdziesiąt procent szans na wyleczenie. Zanim wrócimy do kolejnych rozmów z lekarzami, proponujemy podsumowanie dotychczasowych wypowiedzi, powiemy również o objawach, jakie mogą występować u dzieci we wczesnej fazie choroby.

Nowotwory tkanek miękkich
wywodzą się z pierwotnej tkanki, która docelowo przekształca się w dojrzałą tkankę mięśniową, naczyniową, tłuszczową, włóknistą i inne. Czyli to, z czego zbudowany jest prawie cały nasz organizm. Nowotwór tkanki miękkiej może wystąpić w każdym wieku, ale są dwa szczególnie niebezpieczne momenty: między czwartym a szóstym rokiem życia oraz w czasie wzrastania i dojrzewania.
U dziewcząt guz może rosnąć w pochwie, u chłopców w gruczole krokowym. Zaniedbane nowotwory w tej okolicy dają bardzo szybkie przerzuty do węzłów chłonnych, co bardzo pogarsza rokowanie i możliwości wyleczenia.
Ważne. Charakterystyczne dla tego nowotworu są zmiany niesymetryczne (zmniejszenia szpary jednego oka, wytrzeszcz jednego oka, opadanie jednego kącika ust itp.).

Ostre białaczki
należą do najczęstszych chorób nowotworowych wieku dziecięcego. Zapadają nie dzieci w wieku między trzecim a siódmym rokiem życia. Białaczka, czyli rak krwi, jest jednym z najtrudniej rozpoznawalnych nowotworów, diagnozuje się go na podstawie badania szpiku kostnego.
Ważne. Charakterystyczne dla tego nowotworu są bóle kostne, szczególnie występujące po położeniu się do łóżka, bez żadnych urazów, bez konkretnych przyczyn.

Nowotwory centralnego systemu nerwowego
stanowią prawie trzydzieści procent nowotworów u dzieci. Ich lokalizacja, wewnątrz czaszki sprawia, że są bardzo trudno rozpoznawalne. Rokowania zależne są od rodzaju nowotworu i stadium jego zaawansowania. We wczesnej fazie duży odsetek dzieci udaje się wyleczyć. Natomiast gdy nowotwór jest już w stadium zaawansowanym, rokowania są niedobre.
Objawy nowotworów Centralnego Systemu Nerwowego można podzielić na trzy grupy:

• Objawy niespecyficzne, ogólne, charakterystyczne również dla innych chorób, i innych nowotworów: łatwe męczenie się, osłabienie, bladość, zmiany nastroju, gwałtowny spadek wagi, niemające uzasadnienia gorączki i bóle głowy, którym towarzyszą poranne wymioty.
• Objawy dyskretne, towarzyszące nowotworowi CSN w stadium niezaawansowanym: bóle głowy i poranne wymioty, asymetrie twarzy, dyskretne porażenia: (na przykład dziecko zaczyna gorzej poruszać rączką czy nóżką).
• Objawy ciężkie to porażenia prowadzące do tego, że dziecko przestaje chodzić, czy poruszać ręką, traci świadomość, ma drgawki. Jeśli guz naciska na nerw wzrokowy, czy słuchowy, to mogą wystąpić zaburzenia widzenia, słuchu

Guzy germinalne
to schorzenia dotyczące komórek rozrodczych. Zasadniczo lokują się w gonadach – czyli jądrach u chłopców i jajnikach u dziewczynek, ale mogą znaleźć się również w innym miejscu: klatce piersiowej, jamie brzusznej, w okolicach kości ogonowej. U dzieci obserwujemy dwa szczyty zachorowań na tego typu nowotwór. Jeden przypada na okres przedszkolny, drugi pojawia się u dzieci nastoletnich. Częściej guzy germinalne atakują chłopców. Zasadniczo przez długi czas nowotwór rozwija się, nie dając żadnych typowych objawów. To, co powinno niepokoić u chłopców, to na pewno nienaturalnie powiększone jądro, u dziewczynek natomiast powiększający się brzuch (wygląda jakby nastolatka była w ciąży).
U niektórych choroba powoduje zaburzenia hormonalne, pojawiają się objawy przedwczesnego dojrzewania płciowego (owłosienie typowe dla dorosłych, powiększenie gruczołów piersiowych). Guzy germinalne to choroba, która stosunkowo dobrze rokuje, wczesne wykrycie daje bardzo duże szanse na całkowite wyleczenie. Są to schorzenia stosunkowo rzadkie. Występują u około 5 proc. wszystkich dzieci chorych na nowotwory.

Chłoniaki złośliwe
to nowotwory układu chłonnego, zbudowanego z węzłów chłonnych zlokalizowanych w różnych częściach ciała. Właśnie tam produkowane są przeciwciała. Pierwszym niepokojącym objawem jest powiększenie węzłów chłonnych tych, które znajdują się tuż pod skórą, czyli na szyi, za uchem, nad obojczykiem czy w pachwinie. Bardzo ważne jest, że w stanie chorobowym, węzły te powiększają się tylko po jednej stronie. Najczęściej są twarde, przy dotyku, nie bolą i skóra nad nimi jest niezmieniona. Inne cechy mają tak zwane węzły odczynowe, czyli spowodowane zwykłym stanem zapalnym. Powiększenie węzłów obojczykowych czy w okolicach pachowych zawsze powinno niepokoić. U dzieci chłoniaki są najczęściej złośliwe i bardzo agresywne. Rokowania są dobre i bardzo dobre, całkowicie uleczalnych jest od sześćdziesięciu do nawet dziewięćdziesięciu kilku procent tego typu nowotworów.

Guzy kości
można podzielić na łagodne i złośliwe. Guzy łagodne nie stanowią większego zagrożenia, złośliwe natomiast stanowią siedem procent wszystkich nowotworów złośliwych u dzieci. Kiedy taki guz rośnie, to pierwszym, sztandarowym objawem jest odczuwalny przez dziecko silny ból. Zmiany nie są jednak widoczne gołym okiem. Często matka, której dziecko skarży się na silne bóle rączki, nóżki czy klatki piersiowej uważa, że jej pociecha symuluje, ponieważ ani na skórze, ani przy dotyku nie można zauważyć zmiany. Guza, który jest w środku, po prostu nie widać. I tu zaczyna się problem. Konieczne jest zrobienie zdjęcia rentgenowskiego. Główny błąd rodziców polega na tym, że tego zdjęcia nie wykonują. Objawy, które występują, kiedy nowotwór jest już duży i dokona spustoszeń w organizmie to po pierwsze patologiczne złamania. Warto wiedzieć, że to nie uraz powoduje rośnięcie guza, tylko odwrotnie: kość zaatakowana przez raka, jest słaba, wystarczy wtedy niewielkie nawet uderzenie i dochodzi do patologicznego złamania. W skrajnych przypadkach guz widać gołym okiem, co oznacza, że przebił on kość, wyszedł przez tkankę miękką i widoczny jest na zewnątrz.
Przy dobrze poprowadzonym leczeniu (nawet w stadium mocno zaawansowanym), istnieje ponad siedemdziesiąt procent szans na całkowite wyleczenie. Dzieci odzyskują pełną sprawność. Najczęściej na raka kości chorują dzieci duże. Ten rodzaj raka jest chorobą kości rosnących i dlatego najczęściej zapadają na nią nastolatki, dzieci powyżej dwunastego roku życia. Zdarzają się jednak również zachorowania u ośmio-, dziewięciolatków.

Nerczak zarodkowy
czyli guz Wilmsa, najczęściej występuje u dwu- trzylatków. Jest to nowotwór stwarzający bardzo duże problemy diagnostyczne. Rośnie w brzuchu i nie daje żadnych objawów. Bardzo często dziecko dobrze się rozwija, ślicznie wygląda, ma tylko duży brzuszek, co zdaniem rodziców najczęściej nie stanowi powodu do niepokoju. Zdarzały się przypadki, że dziecko trafiało do kliniki dopiero wtedy, gdy wyglądało jakby było w dziewiątym miesiącu ciąży. Ten nowotwór nie boli, nie powoduje żadnych dolegliwości. Objawy zaczynają się dopiero wtedy, kiedy guz uciśnie jakiś inny narząd, który jest ważny dla życia. Dlatego istotne jest, aby rodzice domagali się od lekarza, by przy każdym badaniu obejrzał dziecku brzuszek, nawet jeśli jest to na przykład zapalenie gardła, zwykłe przeziębienie czy katar. Często to jedyny moment, w którym można stwierdzić, czy w brzuszku dziecka nie rośnie nic podejrzanego. Nerczak zarodkowy jest nowotworem złośliwym, dającym przerzuty. Podobnie jak inne nowotwory, nieleczony prowadzi do śmierci. Natomiast rokowania są bardzo dobre. W pierwszym i drugim stadium rozwoju jest praktycznie w stu procentach uleczalny.

Czerniak
powstaje najczęściej na podłożu znamion barwnikowych, tak zwanych pieprzyków, które mogą ulegać uzłośliwieniu. Stąd tego typu zmiany, w zależności od tego, jak jest ich dużo i jak są rozległe oraz w jakich miejscach występują, należałoby usuwać profilaktycznie. Oczywiście powinien o tym decydować lekarz. Najbardziej narażone na uzłośliwienie są zmiany tak zwane nabrzeżne: na dłoniach, między palcami, na stopach, między palcami, w miejscach, które są często drażnione, czyli: okolice pasa (paski i gumki od majtek), pachwiny, u kobiet plecy (narażone na podrażnianie zapięciem biustonosza), u chłopców i mężczyzn broda. Zmiany ocenia się metodą ABCD. Czasami dodaje się jeszcze E. A, to asymetria, B – brzegi, C – kolor, D – rozmiar, E – rozwój. Zmiana dysplastyczna cechuje się asymetrią, nierównymi, poszarpanymi brzegami, zmianą zabarwienia (znamię może mieć różne odcienie), wielkością (większa niż 5–6 milimetrów) i rozwojem – czyli następującymi szybkimi zmianami w krótkim czasie (kilka miesięcy). Zauważenie choćby jednego z tych objawów jest wskazaniem do jak najszybszego usunięcia znamienia.
Czerniak to nowotwór najczęściej występujący u osób dorosłych. Zdarzają się jednak nieliczne przypadki, kiedy choroba ta atakuje dzieci.     
Czerniak jest nowotworem dość nieprzewidywalnym. Oznacza to, że czasami duża zmiana potrafi się sama wycofać, a malutka, jak łepek od szpilki, potrafi dać przerzuty. Czerniak nie poddaje się chemioterapii. Jedynym skutecznym sposobem leczenia tego raka jest jego całkowite wycięcie. Bardzo ważne, aby wszelkie tego typu zmiany usuwał chirurg. Trzeba pamiętać, że w gabinecie kosmetycznym nie ma możliwości histopatologicznego zbadania usuniętej zmiany. A tylko na tej podstawie da się stwierdzić, czy mamy do czynienia z nowotworem, a jeśli tak, to czy został on usunięty w całości.

Ziarnica złośliwa
czyli inaczej chłoniak Hodgkina jest nowotworem węzłów chłonnych. Występuje raczej u dzieci starszych i z reguły rozwija się powoli. Pierwsze objawy bardzo łatwo pomylić ze zwykłą infekcją, która podobnie jak ten rodzaj nowotworu może powodować powiększenie węzłów chłonnych w okolicach szyi, nad obojczykami czy pod pachami. Często dopiero wtedy, gdy osiągają one niepokojące rozmiary, chory udaje się po pomoc do lekarza. Objawami, które powinny zaniepokoić i mogą sugerować ziarnicę złośliwą, są przede wszystkim niesymetrycznie rozmieszczone, zbite w pakiety i powiększone węzły chłonne w okolicach szyi, nad obojczykami, czasem pod pachami lub w pachwinach. Węzły, mimo że powiększone, nie bolą, co często usypia czujność
i nastolatków, i ich rodziców. Jako ciekawostkę można dodać, że u osób dorosłych ból w tych okolicach pojawia się w chwili wypicia niewielkiej nawet ilości alkoholu. Przez długi okres choroba ta może nie dawać żadnych objawów, co nie wyklucza przerzutów do innych organów. Najczęściej są to płuca, wątroba, śledziona, szpik kostny czasami kości.
Ważne. Szczególną uwagę należy zwrócić na: niesymetrycznie rozmieszczone, bezbolesne, zbite w pakiety i powiększone węzły chłonne w okolicach szyi, nad obojczykami, czasem pod pachami lub w pachwinach. Objawy ogólne, czyli nieuzasadnione gorączki lub stany podgorączkowe, utrata masy ciała, nocne poty, świąd skóry.

Najczęstsze objawy kliniczne charakterystyczne dla wielu chorób wieku dziecięcego oraz nowotworów u dzieci:

Źródło: Kompendium onkologii dziecięcej dla studentów VI roku wydziału lekarskiego AM pod redakcją: dr hab. med. Maryny Krawczuk
* Pancytopenia – obniżenie wszystkich elementów komórkowych krwi: krwinek czerwonych, krwinek białych i płytek krwi.

Komentarze użytkowników (1)

Dodaj komentarz!